[albanur]

3 Pyetje 3 Pergjigje


1. Dy gjigantet e letrave shqipe kanë nisur një debat kohët e fundit pas botimit "Identiteti evropian i shqiptarëve". Ne gazeten “shqip” Rexhep Qosja ka kundërshtuar Ismail Kadarenë, duke thënë që s'është dakord me identifikimin e identitetit të shqiptarëve nga Kadareja, si të krishterë. Çfarë mendimi keni ju për këtë polemikë?

2. Si e gjykoni ju pozicionimin e Kadaresë, se identiteti i Shqipërisë është lidhur me krishtërimin, pra me Perëndimin dhe si e gjykoni ju qëndrimin e Qosjes, që thotë se Shqipëria është udhëkryqi i dy kulturave, asaj të krishterë dhe asaj islamike?

3. A mendoni se kjo polemikë e dëmton imazhin e shkrimtarit tonë të madh Ismail Kadare?
.............................
Plator Nesturi
Analist

1. Është luks i madh për një vend të vogël si i yni të ketë dy figura të tilla, të cilët kanë aq shumë ç'të na përcjellin jo vetëm në veprat e tyre, por dhe në debatet me njëri-tjetrin. Por polemika e fundit mbi përkatësinë kulturore të shqiptarëve, më duket i pavlefshëm dhe i nxitur më tepër nga rivaliteti i hershëm midis tyre sesa nga botëkuptimet e ndryshme që kanë. Si Ismaili, ashtu edhe Rexhepi ( të dy emra islamikë), në këtë debat nuk nisen nga përkatësi të ndryshme fetare, botëkuptime dhe mentalitete të pakuptueshme, dhe që sjellin keqkuptime kulturore. Por nëse Kadare niset në veprën e tij e sheh në shtrirje vertikale shekullore botëkuptimin shqiptar, nuk më duket e udhës që si argumente kundër të shërbejnë pikëvështrime horizontale të historisë bashkëkohore apo ajo e dy shekujve të fundit. Është tjetër gjë të studiosh rrënjët dhe tjetër të studiosh frutat kur gjatë historisë pemës i është bërë një shartim. Sado të vijojë ky debat nuk mund të ketë një përfundim të përcaktuar, përderisa shihet nga kënde të ndryshme dhe me maninë e erudicionit. Kur Kemal Ataturku dëgjoi teorinë se gjuha maja kish ngjashmëri me turqishten, organizoi ekspedita shkencëtarësh turq në vendin e majave për të studiuar vërtetësinë e këtij fakti. Por edhe nëse do të kish rezultuar e saktë kjo teori, vështirë se Ataturku do të kish deklaruar se majat janë turq apo anasjelltas. Pra të hulumtosh nuk është mëkat, ashtu siç nuk është mëkat të debatosh. Por jo të krijosh parti simpatizantësh se ke me vete të vërtetën e patjetërsueshme.

2. Më tepër sesa udhëkryq, Shqipëria ka qenë pikëpërplasja e dy kulturave. Të jesh udhëkryq, sipas mendimit tim, do të thotë të kesh të bësh me të dy kulturat dhe të shërbesh si dhomë laboratorike, ku shkrihen në një simbozë, qoftë edhe hibride, tradita e krishterë me atë islamike. Këtë rol Shqipëria mund ta kish luajtur nëse do të kish arritur të ekzistonte si njësi administrative e pavarur dhe liberale ndërmjet Lindjes dhe Perëndimit. Por kur ky truall, ashtu si edhe Bosnja, ishin vija e demarkacionit në shekuj midis dy kulturave, do të sillnin një trysni më të madhe krahasuar me vende të tjera ballkanike nën sundimin otoman për krijimin e një mbishtrese islamike nën koracën ekzistuese e të gjakosur të kristianizmit. Ndaj për mendimin tim, Shqipëria nuk mund të ish as një vitrinë e islamizmit për Evropën dhe as vitrinë e kristianizmit për Azinë. Jemi pra një realitet i veçantë, produkt i historisë që na ra për pjesë ta jetojmë si komb, ndaj çdo argument se i përkasim njërës apo tjetrës palë më duket i pavlerë. Për aq argumente sa jepen, aq kundërargumente do të silleshin nga idhtarët e palës tjetër. Populli ynë i ka krijuar në mënyrë të admirueshme ekuilibret mbi baza fetare dhe thellimi i mëtejshëm i debateve që përziejnë kombin me religjionin do të ish i dëmshëm, pasi i shërben dasisë. Dhe aventurierë që nuk përtojnë të ndezin këtë zjarr për përfitime politike, a kush e di se çfarë, gjenden gjithmonë.

3. Do të ish e palogjikë që ky debat të prishë imazhin e Kadaresë. Ai është njohur si rebel me veprën e tij dhe nëse do të paragjykohej një ide e tij, sado gabim të ish, kjo do të thotë që jemi ende një shoqëri e ngurtë. Pra, as Lindje, as Perëndim, në kuptimin që i jepej në kohën e diktaturës.