1. Dy gjigantet e letrave shqipe kanė nisur njė debat kohėt e fundit pas botimit "Identiteti evropian i shqiptarėve". Ne gazeten shqip Rexhep Qosja ka kundėrshtuar Ismail Kadarenė, duke thėnė qė s'ėshtė dakord me identifikimin e identitetit tė shqiptarėve nga Kadareja, si tė krishterė. Ēfarė mendimi keni ju pėr kėtė polemikė?
2. Si e gjykoni ju pozicionimin e Kadaresė, se identiteti i Shqipėrisė ėshtė lidhur me krishtėrimin, pra me Perėndimin dhe si e gjykoni ju qėndrimin e Qosjes, qė thotė se Shqipėria ėshtė udhėkryqi i dy kulturave, asaj tė krishterė dhe asaj islamike?
3. A mendoni se kjo polemikė e dėmton imazhin e shkrimtarit tonė tė madh Ismail Kadare? ............................. Alfred Peza
Kryeredaktor i gazetės SHQIP
1. Mė vjen mirė qė nė sajė tė qytetarisė profesionale tė drejtuesve tė gazetės suaj, ky debat i nisur fillimisht nė faqet e gazetės "Shekulli" me sprovėn e Ismail Kadaresė "Identiteti evropian i shqiptarėve", qė u vijua me polemikėn e akademikut kosovar, Rexhep Qosja, nė faqet e gazetės "Shqip" qė unė drejtoj, tani po gjen vend edhe nė gazetėn "Tirana Observer". E them kėtė sepse rrallė ka ndodhur nė kėto 15 vjet tė shtypit tė lirė nė Shqipėri, qė debate tė tilla tė eksportohen nga njė media tek tjera, pėr t'u bėrė pronė e lexuesve tė tė gjitha gazetave. Ky debat sigurisht e meriton tė vazhdojė e tė thellohet jo vetėm nga mediat, por edhe nga tė gjithė ata qė mund tė kontribuojnė rreth njėrės prej ēėshtjeve, ndoshta mė tė rėndėsishme pėr shqiptarėt nė periudhėn post-ideologjike qė po kalon rajoni ynė. Pra, pėr atė qė edhe kanė polemizuar mes tyre, dy kolosėt e fjalės dhe letrave shqipe, Ismail Kadare dhe Rexhep Qosja. Sepse shqiptarėt tashmė ndodhen nė udhėkryqin e zgjidhjes jo vetėm tė padrejtėsive tė sė kaluarės, por edhe nė momentin e pėrcaktimit tė sė ardhmes sė saj. Ky debat dhe kjo polemikė, nuk ka tė bėjė edhe aq shumė me tė sotmen, sesa me tė ardhmen pas disa dekadash a njė shekulli e mė shumė tė shqiptarėve, nė epokėn e re tė globalizmit ku ka hyrė shoqėria njerėzore sot.
2. Shqiptarėt janė kėta qė janė, me tė mirat dhe tė kėqijat e tyre, me kulturėn, doket, fetė e zakonet e tyre, me pasuritė jo vetėm ekonomike e varfėritė tona. Qė tė evoluojnė, ato duhet tė rrjedhin shumė ujėra, e duhet tė ndikojnė shumė faktorė brenda dhe jashtė shqiptar. Ne njerėzit e vdekshėm tė kėsaj toke, vetėm se mund tė ndikojmė pėr t'i pėrshpejtuar apo frenuar kėto procese. Ne jemi aq myslimanė, tė krishterė, ortodoksė, bektashinj apo ateistė sa ē'ndjehet nė vetvete ēdo qytetar nė trojet shqiptare. Feja nė njė pjesė tė mirė tė botės ėshtė njė ndėr elementet pėrcaktues i identitetit tė njė kombi, apo pėr tė gjykuar se kujt qytetėrimi ai i pėrket. Duam apo s'duam ne, ne jemi qytetarė tė kontinentit evropian, e pėr rrjedhojė gjithė shqiptarėt janė evropianė. Shqiptarėt, ndoshta mė shumė tė Shqipėrisė, pėr shkaqe nga mė tė ndryshmet historike, regjimeve qė na kanė qeverisur, etj., etj., nuk ėshtė se janė aq tė lidhur me fenė. Por duam apo s'duam ne, organizma tė tillė si Bashkimi Evropian dhe NATO, ku shqiptarėt aq shumė duan tė integrohen, kanė njė perceptim ndryshe, ndoshta nga ne, pėr ēėshtjen raporteve mes fesė sė vendeve qė ata kėrkojnė tė ftojnė nė gjirin e tyre. Shembulli i Turqisė nė kėtė drejtim, nuk duhet nėnvleftėsuar. Megjithatė, ēdo vend i shton Evropės sė Bashkuar njė vlerė specifike tė saj. Ne nuk kemi besoj njė vlerė mė tė madhe pėr t'i ofruar asaj, sesa atė qė ajo nuk e ka: harmoninė tonė mes tė gjitha besimeve fetare. Pėr ata qė duan qė tė pėrcaktohemi pėr t'u dukur doemos tė "veshur me atė petk fetar" qė ėshtė i "modės" pėr Perėndimin, si njė vend i krishterė, kjo i ngjan asaj fjalės sė urtė popullore se "do tė bėhen kumbullat sivjet se na hahen ne". Ndėrsa Arbėn Xhaferri, ndoshta ka gjetur formulimin mė tė goditur, kur ka thėnė se "Shqipėria nuk arrin tė lirohet nga nevoja pėr ēdo lloj diktature. Tashmė ajo ėshtė e pushtuar nga diktatura e moderacionit".
3. Aspak. Pėrkundrazi. Mendoj se veprėn dhe atė ēfarė Ismail Kadare pėrfaqėson pėr letėrsinė shqipe dhe atė botėrore, nuk mund t'ia dėmtojė njė polemikė e tillė me Rexhep Qosen, sado qė edhe kėta dy mendimtarė tė mėdhenj, nuk i kanė shpėtuar nė kėtė rast "tundimit" pėr tė pėrfshirė brenda njė debati pėr njė ēėshtje kaq madhore siē ėshtė ky pėr identitetin shqiptar, "mėritė" personale pėr njėri-tjetrin. Megjithatė, edhe gjenitė janė njerėz prej mishi e gjaku dhe kėshtu qė pak kohė mė vonė kėto gjėra tė vogla do t'i zėrė pluhuri i harresės. Ajo qė do mbetet, do tė jenė dy esse-tė e tyre tė mrekullueshme qė na dhanė pėr kėtė ēėshtje. Ndaj, ne nuk na mbetet gjė tjetėr, veēse t'i studiojmė me laps nė dorė e tė reflektojmė mbi to. E si gjithnjė nė tė tilla raste, do tė jetė koha "gjykatėsi" mė i mirė pėr tė vėrtetuar se kush kishte tė drejtė. Kam ndjesinė, aspak pėr oportunitet, se sipas mėnyrės sė tyre, edhe shkrimtari Kadare edhe kritiku Qosja, kanė tė drejtė. Me ndryshimin, se i pari, duket se ka zgjedhur mėnyrėn dėshirore nė pėrcaktimet e tij pėr identitetin e shqiptarėve, ndėrsa, i dyti, atė dėftore.
Alfred Peza, kryeredaktor i gazetės SHQIP
Mėnyra Linare
