|
Unė
nuk kam dalė malit pėr tė mirėn time, por pėr tė mirėn e
atdheut tim, pėr lirinė e popullit tim! .
Nė ėshtė Evropa se nuk do ta zgjidhte drejt ēėshtjen e
kufijve tė tokave shqiptare, Ballkani nuk do tė ketė
qetėsi kurrė, dhe pėr kėtė faji do tė bie mbi ju e jo
mbi ne, qė do tė luftojmė pėrherė, deri sa tė ēlirohemi!
.
Unė jam mirė kur ashtė mirė Shqipnia! .
- Isa Boletini
Isa Boletinit, kjo figurė markante, qė zėnė vend tė pa
diskutueshėm nė historinė e popullit shqiptarė krahas
atyre qė dhanė aq shumė pėr lirinė e atdheut tonė si
Hasan Prishtina, Bajram Curri, Ismail Qemali, Idriz
Seferi e shumė tė tjerė. Isai u rritė me armė nė dorė,
jetoi me te, dhe plot njė jetė rrugėtoi me te drejt
shtigjeve tė lirisė. Isai, armėt e lirisė kurdo herė i
kishte gati kundėr pushtueseve tanė. Lindur dhe rritur
nė Boletinin e tij tė lashtė, nė njė familje me tradita
atdhedashurie, trashėguar nga gjyshi Murseli dhe i ati
Ademi, tė cilėt nuk kishin pushuar kurrė sė reshturi pėr
ēlirimin dhe bashkimin e tokave shqiptare. Nė kushte dhe
rrethana tė atėhershme politike, ekonomike, por edhe
rrethana tjera tė traditės u rrit, burrėrua dhe u kalit
Isa Boletini i cili tėrė jetėn e vet ia pėrkushtoi
atdheut.
Fuqitė e mėdha Evropiane me vendimet e tyre tė mbrapshta,
rėnduan edhe mė shumė pozitėn tonė, duke mohuar tė
drejtėn tonė pėr vetėvendosje dhe duke ndarė tokat tonė
nė favor tė shteteve fqinje! Mbledhja e zezė e Shėn
Stefanit e pasuar mė vonė edhe me Kongresin e Berlinit (
13 qershor 1878 ), ku i vunė thikat mbi tokat tona,
megjithėkėtė, populli ynė liridashės kurrė nuk u pajtua
( as sot), me fatin tragjik tė ndarjes sė tokave
shqiptare. Kėshtu, nėn trysninė e kėtyre rrethanave
diktuese e rėnduese, edhe Isai, me gjithė se i ri nė
moshė, ju bashkėngjit rrugės sė pėrpjekjeve pėr ēlirimin
e atdheut me plot sakrifica. Ai pėr herė tė parė me armė
nė dorė u ndesh kundėr pushtueseve tanė nė betejėn e
Slivovės nė vitin 1881, si tė thuash, ai pėr herė tė
parė ndjeu erėn e barotit, qė e pėrcolli atė tėrė jetėn.
Isa Boletini mes figurave tė mėdha tė kombit tonė tė
cilėt kaluan dekadat maleve dhe dekadat metropoleve tė
diplomacive tė mėdha nė shėrbim tė ēlirimit tė vendit
tonė, me armėt e lirisė i goditi nė shtat lubitė e Hafėz,
Mehmet, Qyrdi, Hilmi, Shemsi, Magjar e Turgut Pashave,
Sulltanėt e Krajlėt e pangopur, ndėrkaq mė armėn e
diplomacisė, goditėn Portėn e lartė tė Stambollit,
Serbisė, Malit tė Zi, Rusisė... befasuan Vjenėn,
Selanikun, Parisin, Bukureshtin, Londrėn e deri nė
Uashington! Isa Boletini, luftoi pa kompromis kundėr
serbėve dhe malazezėve tinėzarė, tė cilėt pėr ta thyer
Isanė e sulmuan me dhjetėra herė, duke ia djegur edhe
kullėn e tij rrafsh me tokė... Mirėpo, populli ynė e
ngriti kėtė kullė e ngriti dhe e bėri
edhe mė tė madhe se ēishte. Isai, me shėrbimin e tij qė
i bėri atdheut, kullėn e tij e shndėrroi nė kullė
Legjendė. Sė bashku me kullėn, po rritej edhe emri dhe
heroizmi i Isait dhe i popullit shqiptarė nė pėrgjithėsi,
qė po vritej e pritej pėr lirinė e vet. Pėrpjekjet e njė
pas njėshme tė armiqve tanė tė ndryshėm, me dhelpėri e
diplomaci pėr ta komprometuar Isain, duke i ofruar atij
ofiqe tė larta, pasuri, flori, tokė e jetė Pashai, sikur
shkuan kot, pasi qė Isai kurdoherė ua priste shkurt dhe
qartė, duke iu thėnė :
Unė nuk kam dalė malit pėr tė mirėn time, por pėr
tė mirėn e atdheut tim dhe pėr lirinė e popullit tim.
Me gjithė presionet dhe pėrpjekjet qė i bėnė Isait, duke
e mbajtur pėr disa kohė edhe si lloj pengu nė Turqi,
pėrpjekje kėto tė cilat shkuan kot, nga se Isa asnjė
herė nuk hoqi dorė nga lufta pėr ēlirimin dhe bashkimin
e tokave shqiptare. Ata provuan me tė gjitha joshjet e
tyre, me pasuri e dredhi, se mos Isait po ia mbushnin
mendjen qė ai tė qėndronte nė Turqi pėrherė?! Mirėpo, jo,
Isai si gjithmonė qetė e me maturi, u pėrgjigj qartė:
Ju falėm nderit pėr kujdesin qė po mtregoni pėr
mua, por ma i mirė ashtė pėr mua Boletini im me ata gurė
e kepa, se sa e tanė Stambolla juaj. Isa Boletinin,
lufta pėr liri tė atdheut e bėri strateg e diplomat, ai
artin luftarak e pėrsosi me pushkė nė dorė nėpėr
shkrepat e Kosovės martire, aty nė sa e sa beteja tė
pėrgjakshme pėrballė lubisė Osmane dhe intrigave Serbo-
Malaziase, kurse artin e diplomacisė e mėsoi nga tribuni
Hasan Prishtina, Bajram Curri dhe Imail Qemali etj.
Aftėsia e Isait prej luftėtari, dhe modestia e tij mė sė
njerėzore e bėri atė edhe mė tė afėrt dhe mė me ndikim
tek masat e gjėra popullore, prandaj ai i organizonte
ato kurdoherė dhe pa as njė kundėrshtim, thjesht Isai
posedonte dhunti prej luftėtari, strategu e diplomati,
pa dyshim dhunti prej tribuni popullor.
Isai kontribuoi fuqishėm edhe nė pajtimin e gjaqeve dhe
ngatėrresave tek populli ynė, me qėllim qė tė krijojė
njė unitet sa mė tė madh kundėr armikut, dhe kėtė e bėri
duke u nisur nga shembulli personal. Nė njė kuvend qė e
kishte thirrur vet Isai, ishin tubuar shumė burra tė
asaj ane. Isai vėrejti se aty po mungonte Ahmet
Shtitarica dhe pyeti: Burrani, ku ėshtė Ahmeti?. I thanė
se nuk kishte pasur guximin tė vinte, nga se ia kishte
borxh gjaku! Ta sillni kėtu me njė herė!- urdhėroi Isai,
duke shtuar:
Gjak borxh sot na ka vetėm anmiku ynė, ne jena vėllazen
e duena me u bashkue e me dek pėr liri tė vatanit... Ai
qė mas sotit ngreh pushkė ndėr veti, ka me kenė bash
hasmi ynė!... Isa Boletini, ndėr beteja tė pa rreshtuar
e detyroi disa herė portėn e lartė qė tė bėj lėshime. Ai
e pengoi hapjen e konsullatės ruse nė Mitrovicė, duke
likuiduar edhe konsullin e saj Grigori Shēerbinin tė
cilin e vrau luftėtari i shquar Gjilanas Ibrahim (Halit)
Popoci .
Nė pamundėsi tė pėrvetėsimit tė Isait, xhonturqit i vunė
pėrpara njė sėrė sprovash tė rėnda, madje duke ia marrė
tė dy djemtė peng, Halitin dhe Tafilin. Isai i
palėkundur me kėtė rast u pėrgjigj:
Jam ba gati qė tė dy djemtė e mi ti bėj kurban pėr
atdhe, por jo edhe me ia puthun dorėn anmikut tė
popullit tim!...
Isa Boletini sė bashku me Idriz Seferin, Ramadan
Zaskocin, Hasan Ferrin, Dem Jusufin, Elez Hoxhėn, Hasan
Hysė Budakoven e shumė trima tė tjerė morėn pjesė nė
dhjetėra beteja pėr shpėtimin e atdheut, ndėr betejat mė
tė pėrgjakshme qė Isai qėndroi pa tundur, ishte ajo pėr
ta mbijetuar grykėn e Carralevės. Nė kėtė betejė Isai
tregoi aftėsitė e njė strategu tė vėrtetė. Me 18 maj
1912, nė njė kuvend qė u mbajt afėr Vushtrrisė, ku ishin
tubuar edhe krerė nga Dibra e Shkodra, madje ishte
prezent edhe vet sekretari personal i Ismail Qemalit,
Isai mbajti qėndrim tė prerė:
Asht i domosdoshėm zgjanimi i kryengritjes sonė nė
tokat shqiptare, sot nuk ka me ba sehir, tė tanė duhet
me luftue qė tė ēlirohemi sa ma parė!...
Isa Boletinin, lubitė Osmane disa herė e rrethuan me
qėllim qė ta likuidonin, atė kėtė nuk e arritėn dot-
ndodhte qė Isai edhe plagosej nė luftė e sipėr, por qė
kurrė nuk dobėsohej morali i tij luftarak. Ishte i pa
thyer dhe shokėve u jepte kurajė siē e thotė edhe kėnga
popullore:... Po i lidh plagėt me maramė bini shokė ta
bajmė piskamė jem shqiptarė sdorzohna tgjallė pa na ra
zjarmi nė qafė. Me 1912 Edit Durham shkruan:
Isa Boletini ishte njė udhėheqės i mirė, i zgjuar
dhe humanist i madh i cili donte vetėm lirinė e tokave
shqiptare. Luftėtarėt e tij nuk urrenin popujt e tjerė,
thjesht, ata dėshironin lirinė pėr popullin e vet
...Ismail Qemali, me rastin e shpalljes sė pavarėsisė sė
Shqipėrisė sė cunguar, kur mori lajmin se po vinte Isa
Boletini, mori flamurin dhe i doli vet pėrpara, duke i
thėnė:
I madhi Isa, luftėrat tuaja ishin bazė e pėrpjekjeve tė
mia pėr pavarėsinė e Shqipėrisė!. Nė prill tė vitit
1913, delegacioni ynė mbėrriti nė Londėr, ku po
zhvillohej Konferenca e ambasadorėve. A. Herbert shkruan:
Isa Boletini ishte figura mė piktoreske e kėtij
delegacioni dhe e quajti atė Robin Hudi shqiptar!
Nė maj tė kėtij viti Isa Boletini u shpreh qartė edhe
kundėr vendimeve tė kėsaj konferencė duke ju thėnė:
Nėshtė se Evropa nuk do ta zgjidhte drejt ēėshtjen
e kufijve tė tokave shqiptare, Ballkani nuk do tė ketė
kurrė qetėsi dhe pėr kėtė faji do tė bie mbi ju e jo mbi
ne, qė do tė luftojmė pėrherė deri sa tė ēlirohemi!.
Nė kohėn kur ushtria Austriake po pėrgatitje pėr tė
pushtuar Podgoricėn, forca tė mėdha policore malaziase
tė ndihmuara edhe nga konsullata Franceze, tradhtisht e
vranė Isa Boletinin me 23 janar 1916 sė bashku me dy tė
bijtė e dy nipat e vet si dhe me shokėt e tij: Hajdar e
Idriz Radishevėn dhe Nesim Nimanin. Vrasja e pa besė ia
ndėrpreu Isait jetėn nė kulmin e veprimtarisė luftarake
e diplomatike, ishte vetėm 52 vjeēar... Ai sfidoi tė
gjitha kurthet qė armiqtė ia kishin pėrgatitur, dhe me
guxim vazhdoi sė marshuari drejt rrugėve tė lirisė. Ai
kundėrshtoi fuqishėm vendimet e pa drejta tė Konferencės
sė Londrės pėr copėtimin e tokave shqiptare nė dobi tė
shteteve grabitqare fqinjė. Ai thoshte:
Unė jam mirė kur ashtė mirė Shqipnia!...
Me rastin e 50 vjetorit tė Shpalljes sė pavarėsisė sė
Shqipėrisė, nė 1962, shteti Shqiptar Isa Boletinin e
shpalli Hero tė popullit. I tillė ishte Isa Boletini,
pishtar i lirisė dhe udhėrrėfyes pėr brezat e ri- Hero i
popullit shqiptarė!
23 janar 2008
Mehmet BISLIMI
|