|
Dashuria per fjalen e bukur artistike dhe dashuria
per çlirmin kombetar, Hydajet Hysenin e kishin
pushtuar qysh ne moshe te re. Vargjet e thurrura
qe i buronin nga thellesia e shpirtit, Hydajeti i
ri ishte i vetedijshem se vjershat e tij nuk do te
botoheshin ne faqet e gazetave dhe revistave te
asaj kohe, sepse ato vargje frymonin me çlirimin,
lirine, vuajtjet dhe padrejtesite shekullore qe iu
bene popullit te tij. Mirepo, djaloshi i ri nuk
demoralizohej dhe vazhdonte me poezine dhe vargjet
e tij i recitonte para shokeve dhe ushqente
shpresen se nje dite do te vije koha qe edhe
poezia e tij nuk do cenzurohej.
Vetmia
Dashuria per fjalen e bukur artistike dhe dashuria
per çlirimin kombetar Hydajet Hysenin do ta
shoqeronin gjate tere veprimtarise se tij ilegale
dhe tani me ne fund edhe me veprimtatrine legale.
Keto dy dashuri, edhepse te ndaluara, Hydajet
Hysenit do t’i sherbenin si motiv dhe gjenerator
per te mbijetuar dhe per t’i sfiduar te gjitha
problemet qe i haste duke u nisur nga torturat
fizike e psikike qe policia serbe ia bente e deri
tek intrigat me perfide te ndonje primitivi apo
servili te pushtetit te asaj kohe e ndoshta edhe
te kesaj kohe. Sa here qe Hydajeti ndodhej i
vetmuar ne qelite e ftohta te burgut, ne mendjen e
tij i parakolonin djemuria heroike shqiptare qe i
kishte perjetuar pikerisht ne te njejten qeli, ne
te njejtin burg , te njejtat tortura: Dikush
kishte arritur te vuante tere denimin,dikush
kishte vdekur ne burg pa e perfunduar denimin,
dikush ishte liruar per te vdekur pak muaj me e
vone e dikush kishte mundur t’i perballonte deri
ne fund. Mendjen e djaloshit te ri e preokuponte
fati i qindra e mijerave djelmosha qe kishin hy ne
dyert e te njejtit burg dhe i mijera te tjereve qe
do te hynin pas tij. “Burgjet plot, liria me afer”,
shkruhej asokohe ne revista e gazeta ilegale dhe
kjo thenie i çelnikoste te rinjte me patriotizem
dhe force duke i frymezuar qe t’i kundershtonin
forcat e pushtuesit te instaluara ne Kosove.
Ne vetmi, Hydajet Hysenit do t’i rikujtoheshin sa
e sa here rrefimet e me te vjeterve qe flisnin per
trimerite e burrave te ketyre aneve dhe ndoshta
keto rrefime ia shtonin shpresen dhe ia forconin
idene se shume shpejte shqiptaret do te fitonin
ate qe e kerkonin. Ndoshta ato rrefime te pleqve e
te burrave qe e percillnin amanetin goje me goje
djaloshin e ri e kishin brumosur me ide patriotike.
Mabase ato rrefime te degjuara shume here ne oda
ne momente me te ngushta, me dramatike i mbyllur
mes kater mureve po ia shtonin vullnetin per te
jetuar. E ndoshta pikerisht ne ato momente vetmie
ne qeline e ftohet do t’i lindtte edhe ideja per
krijimin e poemes se tij “Pushka amanet”, qe eshte
nje poeme ku pershkruhet artistikisht njera prej
periudhave me te tmerrshme te pas luftes se Dyte
Boterore qe e kishte perjetuar populli shqiptar -
kohen e aksionit te armeve. “Pushka amanet”, ne
vitet e 80-ta, do te recitohej dhe incizohej ne
nje studio te njohur ne Brukselit dhe per nje kohe
shume te shkurter kjo poeme dhe disa poezi tjera
te Hydajet Hysenit do te behen ushqim shpirteror i
tere diaspores shqiptare qe nga Evropa deri ne
Australi dhe ne Amerike. Poezite e Hydajet Hysenit
te incizuara ne Pllake 33 Tr ( sikur sot CD), e te
shperndara falas kudo ne metropolet boterore te
banuara me shqiptare, u shumezuan edhe ne mijera
kopje nga vete bashkatdhetaret dhe brenda nje viti
nuk kishte shtepi shqiptare dhe veture shqiptare
ne diaspore e te mos i degjoje vargjet e poezive
te Hydajet Hysenit te recituara nga R.S. Gjate
viteve 80-ta, nuk kishte demonstrate shqiptare e
diaspores ku para, pas ose gjate manifestimit qe
te mos degjoje vargjet: “Mbi Kosoven time/ Dimer
ka pllakosur/ Bore e shi pa pra/ Acar qe s’ka te
sosur./ Nena,nuse, femije/ Lotet derdhin gurre/
Zemra e kurbetçiut,/ digjet sikur furre/ “.
Asokohe pakush e dinte kush ishte autori qe i
kishte shkruar keto vargje e kush i recitonte, por
porosia e poezive te Hydajet Hysenit depertonte
thelle ne zemrat e çdo shqiptari qe i lexonte ose
degjonte.
Vula e atdhedashurise ne poezi
Per poezine e Hydajet Hysenit deri me sot Agim
Vinca e ka analizuar me se miri dhe e quan si
perfaqesues tipik te brezit te 81-shit, ku veç
tjerash shkruan: “ ...veprimtar i devotshem dhe
krijues i ndjeshem, qe shkruan nje poezi te qarte
e konkrete, e cila niset pothuajse gjithmone nga
nje fakt real dhe si e tille arrine te komunikoje
lehte me lexuesin dhe veçanerisht me ate kategori
lexuesish qe e ndien vertete dramen per te cilen
flete ajo dhe kauzen per te cilen angazhohet poeti”.
Posa te permendim vitin 1981, automatikisht na
lidhet me Hydajet Hysenin, i cili aso kohe ishte
ne balle te demonstrueseve qe kerkonin te drejtat
legjitime qe u takonin. Hydajet Hyseni dhe tere
ajo gjenerate e dinin se Pranvera e 81-shit, ishte
vendimtare per shembjen e endrrave serbe se
Kosoven gjithnje do ta mbanin te pushtuar.
Pranvera e 81-shit, ua lekundi muret e kalbura te
shtetit Jugosllav qe secili e dinte se ishte
pikevazhdimi i nje rrezistence shumevjeçare dhe
nga kjo rruge me nuk kishte force qe mund t’i
ndalonte shqiptaret ne rrugen e tyre drejte lirise.
Asnjeri aktiviste i asaj gjenerate kurre nuk do ta
imagjinonte se 27 vjete me vone, ne nje Kosove te
lire do te ngirten disa “analiste” tane dhe
demonstruesit e vitit 1981, do t’i quanin te
manipuluar kurse organizatoret si spijuje te
Serbise. Hydajet Hyseni dhe shoket e tij, po t’u
kishte shkuar mendja se nje dite ne Kosove te
çliruar do te quheshin te manipuluar, vitet ne
burgje do i kishin perjetuar edhe me rende.
Vujatjen e denimit, Hydajet Hyseni, e shkurtonte
duke e leshuar imagjinaten e tij lirshem e duke
mbajtur shpresen se populli eshte ai qe e ka
fjalen e fundit, andaj edhe ne ilegalitet punonte
punonte ne ngritjen e vetedijes kombetare
gjithepopullore qe secili aktivist e bente ne
formen e tij e Hyda i ri, perveç se tjerash, i
shkruante pozi gjendjes reale qe perjetonte
populli shqiptare nen okupimin e huaj nje pjese
shume te mire do ia kushtonte edhe rinise
shqiptare te shkaperderdhur ne kater anet e botes.
Hydajet Hyseni ne poezine e tij e pershkruante
gjendjen shpirterore te mergimtarit e njeherazi te
prinderve qe digjeshin flake per bijte e tyre ne
mergim. “Mbi varr te saj atehere, /Mund te mbije
bar,/ Por syte e saj nuk mbyllen /Djalin pa e pare/”,
jane vargjet e poezise: “Qan Kosova per bijte e
saj”. Ne kete poezi, Hydajet Hyseni, mjeshtrisht
pershkruan ndarjen ne mes birit dhe nenes te cilet
do te vdesin pa e pare kurre me njerit-tjetrin.
Mbi 500 faqe poezi te Hydajet Hysenit, ne secilen
prej tyre do te verhet vula e atdhedashurise ashtu
siç eshte e mbushur edhe tere jeta e Hydajet
Hysenit me veprimtari patriotike per çlirimin
kombetar. Pa asnje dyshim Hydajet Hyseni do te
mbetet ne menyre te pakontestueshme ne faqet e
Historise se Letersise, dhe ne ate te Historise se
popullit tone.
|
